Kiedy ogłaszano obecny rok, rokiem szopenowskim, można się było spodziewać, że pośród rozmaitych inicjatyw kulturalnych pojawi się sporo ciekawych propozycji ze strony środowiska folkowego. Myśl ta była uzasadniona, ponieważ sporo ciekawych nawiązań do muzyki Chopina pojawiało się już wcześniej, bynajmniej nie pod wpływem zachęt finansowych ze strony Ministerstwa Kultury. Warto tu przypomnieć choćby chopinowskie inspiracje Kwartetu Jorgi, Zespołu Polskiego czy niedawną „Fryderykatę” grupy Sarakina. W tym roku z oczywistych względów tych nawiązań jest znacznie więcej, są one też bardziej różnorodne i spektakularne. Warto więc do rachunku zysków i strat propagowania Chopina dopisać wejście do szerszego obiegu kilku nazw i nazwisk właśnie z nurtu muzyki tradycyjnej.

Jedną z ciekawszych propozycji z tego nurtu jest płyta „Chopin na 5 kontynentach”. Ze względu na medialną atrakcyjność tego przedsięwzięcia, album doczekał się już kilku recenzji. Większość z nich ukazuje płytę Marii Pomianowskiej jako chopinowski gadżet, czy (za „Rzeczpospolitą”) „egzotyczną pozytywkę”, która nie wnosi zbyt wiele w sposób postrzegania Chopina, za to pozwala spędzić kilka miłych chwil przy ciekawej, niezobowiązującej muzyce. Trochę w tym prawdy, ale zupełnie inaczej postrzega się tę płytę, jeśli jest się, jak ja, sympatykiem sceny folkowej.

Przez płytę przewija się kilkudziesięciu muzyków, w tym reprezentanci cenionych formacji, jak Mosaic czy Gadająca Tykwa. Także osoba autorki projektu zadecydowanie potwierdza klasę projektu. Można więc powiedzieć, że „Chopin na 5 kontynentach” to folkowa superprodukcja, a chyba każdy folkowiec znajdzie na tym albumie co najmniej jedno nazwisko artysty, którego ceni bardzo wysoko.

Ocena płyty nie może jednak kończyć się na analizie „listy płac”. Słuchając muzyki na niej zawartej, przyjąłem założenie, że to rodzaj muzycznego żartu i zabawy konwencją niż jakaś próba poważnego eksperymentu muzykologicznego. W tym przekonaniu utwierdził mnie pierwszy utwór „Chopin na dzikim zachodzie”, którego tytuł brzmi żartobliwie (czy tylko ja mam ochotę podstawić w miejsce Chopina Bolka i Lolka? ;) ), a muzyka bardziej niż do muzyki tradycyjnej odwołuje się do muzyki filmowej ze klasycznych westernów. Ta atmosfera niewinnej zabawy powraca w szczególności w „Chopinie na Syberii” czy kończącym płytę „Chopinie na Mazowszu”. No i ta okładka, na której Fryderyk wygląda jak rezerwowy muzyk grupy Yerba Mater. ;)

Problemem płyty jest to, że czasem ten nastrój żartu gdzieś ginie, robi się poważnie, czasem zamiast dystansu mamy grubą warstwę lukru. Takie wrażenie miałem np. słuchając „Chopina w Indiach” czy „Chopina w Brazylii”, które niebezpiecznie zbliżają się w stronę przesłodzonego etno-smoothjazzu. Są jednak na płycie także momenty znakomite, choćby flamenco Michała Czchowskiego czy monumentalny finał „Chopina w Arabii” (wyraźny wpływ muzyków grupy Mosaic - pod linkiem trochę inna wersja niż na płycie). Cóż, mieszane uczucia przy takiej różnorodności i doborze muzyków były nieuniknione. Mimo wymienionych zastrzeżeń, słucham tej płyty od kilku tygodni, i choć czasem odruchowo przewijam niektóre momenty, ciągle chcę do niej wracać. To chyba najlepsza rekomendacja.

O ile „Chopin na 5 kontynentach” to beztroska zabawa konwencją, bez większych etnomuzykologicznych pretensji (choć biorącym udział w sesji muzykom nie da się zarzucić dyletanctwa w tej dziedzinie), to przygotowany przez Janusza Prusinowskiego i Stowarzyszenie Dom Tańca festiwal „Wszystkie mazurki świata” ma już bardzo mocne źródłowe podłoże. Kto miał w rękach wkładkę debiutanckiej płyty Trio Janusza Prusinowskiego, ten pamięta na pewno zamieszczony tam tekst Andrzeja Bieńkowskiego przywołującego mazurki Chopina jako kontrapunkt do mazurków tradycyjnych, wziętych wprost od ostatnich wiejskich muzykantów. Podczas festiwalu również dojdzie do konfrontacji tych dwóch muzycznych światów, ale zamiast przeciwieństwa akcentowane będzie to co wspólne – ciągłość i kontynuacja. Jak piszą organizatorzy:
Na początku XXI wieku, muzyka wyrosła na gruncie polskiej tradycji tworzy kolorową układankę, która może się połączyć w całość, gdy podczas jednego koncertu zagrają obok siebie: muzyk klasyczny, kapela wiejska i muzyk jazzowy. Gdy zespoły z różnych stron świata przywiozą dźwięki swoje – a nam bliskie, jakby skądś znane. Gdy polonezy, mazurki i sto innych pokrewnych tańców będzie można rzeczywiście zatańczyć!

No właśnie… Być może „Wszystkie Mazurki Świata” staną się okazją, aby pokazać szerszej publiczności te wszystkie wspaniałe rzeczy, które dzieją się podczas spotkań z muzyką tradycyjną organizowanych przez Dom Tańca i inne podobne grupy pasjonatów z różnych części Polski. Warto też przypomnieć historię ubiegłorocznego festiwalu tradycji i awangardy „Kody” w Lublinie. Na scenie pojawiły się tuzy muzyki współczesnej, niezależnego jazzu, a i tak największą furorę zrobił skrzypek Jan Gaca, który nie dość że zdecydowanie wygrał bitwę na skrzypce i laptopy, to jeszcze zadziwił recenzentów finezją gry i witalnością. Czy przy okazji „Mazurków” dojdzie do podobnych sytuacji? Sądzę, że tak.

Zamiast streszczać obszerny i wielowątkowy program festiwalu, odsyłam na stronę oficjalną i do imponującej listy nazwisk wykonawców. Impreza zaczyna się praktycznie już. Mnie niestety na niej nie będzie, liczę jednak że w najbliższych tygodniach pojawi się jeszcze okazja aby zatańczyć mazurka. Niekoniecznie chopinowskiego…

Dzisiaj nietypowo: zamiast o płytach będzie o książkach. Już w jednym z pierwszych wpisów poświęciłem parę zdań tym, którzy ciekawie piszą o muzyce i okolicach. Dziś wracam do tej tradycji. Poniżej zamieszczam krótkie recenzje poświęcone kulturze i muzyce tradycyjnej, jednak w zupełnie różnych aspektach. Myślę, że nie jest to ostatni tekst "ksiązkowy" w najbliższym czasie.

Piotr Grochowski "Dziady. Rzecz o wędrownych żebrakach i ich pieśniach", Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

O „Dziadach” Piotra Grochowskiego wspominałem już bodajże dwukrotnie, więc najwyższa pora napisać coś więcej o tej arcyciekawej książce. Obyczaje i pieśni dziadów to temat trudny dla badacza. Autor uczciwie wymienia zresztą wszelki trudności, które napotkał podczas prac nad książką. Po pierwsze opisywane środowisko nigdy nie stanowiło monolitu i było bardziej zbiorem indywidualistów niż jednolita społecznością, której możnaby przypisać określone cechy. Po drugie, dziadowie wędrowni budzili skrajne emocje wśród osób, które miały z nimi styczność, stąd wiele materiałów źródłowych cechuje brak obiektywizmu (część przywoływanych tekstów historycznych stanowią pamflety). Po trzecie, sprawę skomplikowali bardziej współcześni badacze, którzy zabierając się za opis obyczajów i pieśni dziadowskich tworzyli dość dziwne typologie a także ulegali romantycznej mitologii dziadowskiej.

Przywoływane problemy mogą wręcz zniechęcać badacza do zajęcia się tematem. Tymczasem Piotrowi Grochowskiemu udało się te problemy przekuć w sukces książki. Kluczem do tego sukcesu było przeniesienie ciężaru z perspektywy historyczno-literaturoznawczej na antropologiczną. Pierwsza część książki układa się w dość interesujący obraz zmian, jakim podlegał wizerunek dziada w kulturze wraz ze zmianami społecznymi.

Na samym początku mamy nakreślony wizerunek dziada w zamkniętej społeczności wiejskiej. Wizerunek ten można określić jako mieszaninę strachu, szacunku i fascynacji. Samo określenie dziad, dziś jednoznacznie negatywne, niegdyś miało znaczenie magiczno-rytualne i wiązało się z mediacyjną rolą wędrowca jako osoby nie do końca z tego świata. Kolejne strony książki przynoszą informacje o zmianie tego wizerunku. Wraz z rozwojem kultury mieszczańskiej, żebractwo traktowane było z coraz większą podejrzliwością i pogardą. Z dzisiejszej perspektywy taka zmiana postrzegania dziadów wydaje się racjonalna, tymczasem Grochowski dowodzi, że negatywny obraz dziada również wynikał z przesłanek bardzo irracjonalnych, a mianowicie z przeświadczenia, że los żebraczy jest karą za popełnione grzechy. Dalej przywołuje jeszcze poetów i folklorystów czasów romantyzmu, którzy idealizowali postać dziada, przypisując mu role, jakich w rzeczywistości raczej nie pełnił. W efekcie książka staje się przeglądem ludzkich postaw wobec inności i „bliskiej egzotyki”, a te pełne były skrajności, uogólnień i myślenia życzeniowego.

W dalszej części autor analizuje teksty pieśni dziadowskich koncentrując się zarówno na treści jak i formie. Na koniec dostajemy bogaty wybór tekstów pieśni dziadowskich pogrupowanych tematycznie i poprzedzone krótkimi opisami określającymi w przybliżeniu ich wiek i pochodzenie.

Jeśli miałbym wymieniać zastrzeżenia co do książki, wspomniałbym o dwóch rzeczach. Po pierwsze, autor dość zdawkowo potraktował interesujący temat lirników, odsyłając przy tym do trudno dostępnych w Polsce źródeł. Po drugie, zabrakło mi szerszej refleksji na temat funkcjonowania spuścizny dziadowskiej w dzisiejszej kulturze. Owszem, mamy dość szczegółowe opisy praktykowanych do dziś obrzędów mających źródła jeszcze w tradycyjnym, magicznym pojmowaniu funkcji dziada, ale już kwestii przysłów i powiedzeń ze słowem „dziad” czy obecności poetyki pieśni dziadowskiej w tabloidach autor poświęcił ledwie parę zdań. Zabrakło mi też choćby wzmianki o świadomych nawiązaniach do muzyki dziadów we współczesnej popkulturze. Niemniej są to tylko drobne braki, które pokazują tylko jak ciekawy jest podjęty przez Grochowskiego temat i jak wiele pytań rodzi się po lekturze książki, którą oczywiście gorąco polecam.

Andrzej Bieńkowski "1000 kilometrów muzyki. Warszawa - Kijów", Muzyka Odnaleziona

Andrzej Bieńkowski to człowiek, który dla popularyzacji polskiej muzyki tradycyjnej zrobił więcej niż niejedna instytucja. Aż się dziwię, że nie poświęciłem dotąd większego tekstu żadnemu z jego dotychczasowych wydawnictw (zainteresowanych odsyłam na blog Piotra Piegata, który opisał większość z jego książkopłyt z serii „Muzyka odnaleziona”). Z końcem zeszłego roku w księgarniach pojawił się sporych rozmiarów album dokumentujący wyprawy terenowe prowadzone przez autora w ciągu ostatnich 10 lat.

Książka składa się z dwóch części. Pierwsza to krótki esej będący zbiorem przemyśleń dotyczących obecności tradycyjnej kultury wiejskiej w dzisiejszym rzeczywistości. Druga część – „Zeszyty etnograficzne” to zbiór luźnych zapisków sporządzanych na bieżąco. Obie części wiążą się ze sobą – o ile w „zeszytach” autor skupia się na faktach i dokumentowaniu ulotnych wrażeń, to początek książki stanowi ich syntezę i zbiór nasuwających się wniosków, ale też pytań i wątpliwości.

W „1000 kilometrach…” powracają bohaterowie i wątki znani z poprzednich książek Bieńkowskiego. Tak jak w „Ostatnich wiejskich muzykantach” i „Sprzedanej muzyce” odwiedzamy domy muzykantów, poznajemy wiejskich outsiderów, obserwujemy próby wskrzeszania dawnych weselnych składów, namawiania do gry muzyków, którzy już od wielu lat nie sięgali po instrumenty, przeplatane jest to opowieściami starych ludzi o dawnych obyczajach. Tak jak poprzednio więcej niż samej muzyce czytamy tu o ludziach i ich losach. Nowością jest silnie wyeksponowany wątek ukraiński – autor od kilku lat prowadzi badania terenowe także za wschodnią granicą. Efektem tych wypraw jest nie tylko zestaw barwnych opowieści o spotkaniach z muzykantami i (głównie) śpiewaczkami, ale także refleksja o roli granicy oddzielającej dwie zupełnie różne tradycje muzyczne. Ciekawe są też uwagi na temat podobieństw i różnic między procesami, którym podlega folklor muzyczny w Polsce i na Ukrainie. Pozornie wydaje się, że na Ukrainie proces degradacji kultury tradycyjnej przebiega mniej dotkliwie, jednak po pewnym czasie wspólnie z autorem dochodzimy do wniosku, że jest to tylko opóźnienie nieuniknionego.

Czytając książkę miałem wrażenie, że jest ona dość pesymistyczna. Już wstęp pełen jest oskarżeń wobec działaczy kultury, czy odbiorców lekceważących dziedzictwo muzyki wiejskiej, a w notesach z czasem przybywa adnotacji w stylu "było to moje ostatnie spotkanie z x". Ten pesymizm na pewno różni „1000 kilometrów…” od poprzednich książek autora, w których dominowało ciepło pogodnej anegdoty. Na zakończenie mamy co prawda barwną opowieść o potańcówce w Potworowie, podczas której ponownie udało się zainteresować lokalną społeczność muzyką wiejską (czego efektem była m.in. próba kradzieży egzemplarza książki Bieńkowskiego przez lokalnych pijaczków). Mimo to w głowie zostaje sporo obrazków muzykantów, którzy już nie grają, bo nie mogą utrzymać skrzypiec albo boją się szyderstw ze strony rodziny i sąsiadów. Z każda stroną autor daje do zrozumienia, że liczba żyjących muzykantów dramatycznie się kurczy i jest w tym jakiś smutek, że tak wielu z nich nie udało się poznać, nagrać.

Nie można nie wspomnieć o szacie graficznej książki, która jest imponująca, choć nieco kontrowersyjna. Strony zdobią barwne, klimatyczne zdjęcia muzykantów oraz reprodukcje starych fotografii. Wszystko jest trochę niepoukładane i chaotyczne, co w sumie współgra z konstrukcją tekstu a także z treścią (np. ze zdawkową formą zapisków z „Notesów…”). Zastrzeżenia mam tylko do dziwnych czcionek, które czasem utrudniają czytanie, ale w sumie oprawę książki oceniam bardzo pozytywnie. Do tego dochodzi jeszcze dołączona płyta CD z nagraniami terenowymi, która może być dobrym wstępem do poznawania wcześniejszych wydawnictw z serii Muzyka odnaleziona”.

Kilka tygodni temu ukazała się kolejna płyta ze znakomitej serii In Crudo firmowanej przez Warszawski Dom Tańca. „Spod niebieskiej góry” zawiera nagrania folkloru roztoczańskiego będące efektem etnograficznych wypraw muzyków związanych ze sceną muzyki tradycyjnej oraz zarejestrowane podczas Taboru Lubelskiego, który odbył się w 2006 roku w Kocudzy. Profesor Piotr Dahlig w zamieszczonej we wkładce recenzji podkreśla walor poznawczy tego wydawnictwa pisząc, że antologia pokazuje wszystko to, co w ludowej praktyce muzycznej tych stron kraju jest tradycyjne. Warto jednak spojrzeć na tą płytę nie tylko jako na dźwiękową encyklopedię muzyki roztoczańskiej, ale także jako na bardzo osobistą wypowiedź jej twórcy – Remigiusza Hanaja..

Przede wszystkim warto podkreślić, że płyta ma swoją dramaturgię. Klamrą albumu są dwie ulotne melodie zagrane na harmonijce ustnej, a szkielet kompozycyjny stanowią opowieści znakomitego skrzypka i ludowego filozofa muzyki – Stanisława Głaza. Pierwsze utwory są kameralne i oszczędne, stopniowo jednak pojawiają się nagrania coraz „gęściejsze”, grane w większym składzie, coraz częściej muzykantom towarzyszą młodzi uczniowie, a w tle słychać odgłosy tańca i zabawy. Kulminacją jest tu przedostatnie nagranie – „Polka Żydówka” zagrana przez orkiestrę taboru pod wodzą Stanisława Głaza, która dobrze oddaje żywioł spontanicznej zabawy przy muzyce na żywo.

Patrząc na listę występujących na płycie wykonawców znajdziemy mnóstwo nazwisk muzykantów znanych z występów na imprezach organizowanych np. przez Dom Tańca. Oprócz wspomnianego Głaza mamy m.in. Bronisława Bidę, Stanisława Fijałkowskiego czy Kapelę Dudków. Płyta wydaje się być nie zbiorem mazurków, polek czy pieśni, ale muzyczną galerią barwnych postaci spotkanych na roztoczańskich szlakach. To próba uchwycenia i ułożenia w sentymentalną opowieść wspomnień z wędrówek i spotkań. Ten osobisty stosunek do wykonawców podkreśla tekst z wkładki pełen wspomnień i anegdot. Wspomniana wyżej dramaturgia płyty sprawia, że album staje się kroniką tych spotkań, od przysłuchiwania się, wzajemnego poznawania aż po spontaniczną zabawę i wspólne granie. Ostatnia opowieść Głaza traktuje o przyjaźni wywiązującej się między grającymi, a tuż po niej następuje wspominany występ taborowej kapeli. Album kończy wspólny śmiech harmonijkarza i jego słuchaczy.

Ciekawe pole do interpretacji otwiera szata graficzna płyty. Wzory z drukowanych płócien biłgorajskich momentami układają się coś w rodzaju mapy, przypominającej trochę mapy magicznych krain z dziecięcych bajek. Odbieram to jak mrugnięcie okiem do słuchacza, zaproszenie do wysłuchania muzycznej baśni o Roztoczu jako bajkowej krainie, gdzie życie toczy się innym torem, ludzie są trochę lepsi i nawet pies szczeka do rytmu. Oczywiście wiemy, że to tylko barwna opowieść, tworzenie roztoczańskiego mitu, ale po włożeniu płyty do odtwarzacza możemy na moment o tym zapomnieć i wyobrazić sobie lepszy świat „spod niebieskiej góry”.

W piątek wybrałem się na koncert zespołu Pustki w Tarnowskim Centrum Kultury. Poszedłem z ciekawości i sentymentu. Ciekawość wynikała stad, że jeszcze pustek na żywo nie widziałem, a sentyment to pamięć o pierwszym albumie grupy, który był jednym z pierwszych moich odkryć w temacie polskiej muzyce niezależnej. Od pierwszego krążka zmieniło się wiele, nie ukrywam, że choć Pustki bardzo lubię, to trochę tęsknię za tym garażowo-eksperymentalnym okresem w historii grupy. No ale koncert zrobił na mnie bardzo duże wrażenie. Bałem się, że muzycy ograniczą się do wiernego odtworzenia materiału z płyt, tymczasem pozwolili sobie na więcej – trochę eksperymentów, jakieś space’owe wycieczki, przyjemny dla ucha hałas, improwizacje, na początku wkradające się niepozornie do dobrze znanych piosenek, a z czasem wypełniające je coraz bardziej. Nie ginęła przy tym przebojowość – muzycy jakoś fajnie potrafili to wszystko razem połączyć.

Potrafili też budować napięcie, świetnie łapali kontakt z publicznością. Widać i słychać, że to koncertowi wyjadacze (będzie chyba z 10 lat na scenie). Basia Wrońska jest świetną frontmenką – jej wersja singlowej „Niodwagi” brzmi znacznie lepiej niż ta znana z radia z wokalem Artura Rojka. Basia wprowadza też trochę zabaw plastikowym syntezatorowym retro-electro, ale nie za dużo, w sam raz. W ogóle fajne w Pustkach jest to, że są wyluzowani, nie uderzyła im chyba do głów sodówa po tych wszystkich pochwałach w opiniotwórczych pismach, ciągle zachowują urok młodej kapeli. Naprawdę świetne wrażenie! (Mieszane odczucia miałem tylko, kiedy zespół zagrał „Parzydełko”. Zachęcanie publiczności do wspólnego śpiewania tekstu „Nie chcę teraz wiosny” przy obecnej aurze jest co najmniej perwersyjne;) ).

Wychodząc zahaczyłem o stoisko płytowe, na którym zakupiłem wspomnianą już pierwszą płytę „Studio Pustki”. Mam ten album w wersji kasetowej i szczerze mówiąc nie mam go za bardzo jak słuchać. Odświeżam sobie właśnie brzmienie Pustek sprzed ok. 10 lat i jestem pod dużym wrażeniem tego, jak świetnie ten krążek znosi próbę czasu. To zupełnie inne Pustki, w innym składzie, z innym repertuarem i instrumentami, ale słuchając „Studia…” można odkryć źródła obecnego brzmienia grupy (zwłaszcza tego koncertowego). To nasuwa refleksję – jak ważna jest dla każdego zespołu praca nad stylem i brzmieniem. Często trafiałem w sieci na biadolenie podobnych mi fanów starego brzmienia Pustek, że zespół odszedł od eksperymentów zakorzenionych w garażowym roku, że się „sprzedał” i takie tam. Ja myślę, że może i szkoda tych starych Pustek, ale gdyby ich nie było, to dziś nie byłoby jednej z najciekawszych grup alternatywnego pop-rocka.

Sprawdziło się polskie porzekadło, że nieszczęścia chodzą parami. Awaria pieca izamarznięta rura przy temperaturze -20 stopni sama w sobie jest mocno hardkorową sytuacją, ale kiedy zdarza się to dzień przed długo wyczekiwanym koncertem to już naprawdę człowiek może się załamać. Awarię szybko udało się naprawić, a dom dogrzać, ale wyjazdu na Karnawał Dziadowski w Łaźni Nowej uskutecznić się nie dało. Tak więc Muzykanci musieli reaktywować się beze mnie ;). Po relację zaś odsyłam na przykład tu. Oj, jest czego żałować.

Ostatnio obiecałem tekst o zespole Cukunft. Proszę bardzo – jest poniżej, chociaż nie jestem z niego do końca zadowolony. Jakoś ostatnio mam tendencję do zaczynania tekstów i niekończenia ich („a, jeszcze może coś poprawię, jak trochę przeleży”). W efekcie zwykle takie niedokończone teksty zalegają u mnie na dysku, a potem je kasuję. Trzeba to przeciąć. W końcu to tylko blog, a nie wysokonakładowy tygodnik ;). Jako uzupełnienie do tekstu o Cukunft polecam zapis poniedziałkowego Klubu Trójki (mp3 do ściągnięcia) z udziałem Rafaela Rogińskiego. Rafael ciekawie opowiada i otwiera sporo nowych furtek do interpretacji swojej muzyki. Szczególnie ciekawe są jego przemyślenia związane z płytą „Bach Bleach”. Krótko mówiąc – teraz już rozumiem, dlaczego ta płyta tak mi się spodobała. A teraz o Cukunft:

Cukunft wymiata (i nastraja)!

Dziś, zgodnie z daną niedawno obietnicą, kilka wspomnień z koncertu zespołu Cukunft. Grupa wystąpiła w krakowskim Cheder Cafe w niedzielę 17 stycznia i trzeba przyznać, że nieźle mnie zaskoczyła. Jadąc na koncert spodziewałem się kameralnych kontemplacyjnych improwizacji bazujących na melodiach inspirowanych kulturą żydowską. Tymczasem zespół wyszedł na scenę i już na początku przyłożył z całej siły mocnym brzmieniem przesterowanej gitary, potężnym łomotem perkusji i energiczną petardą dwóch klarnetów. Tempo i poziom hałasu utrzymali do końca.

Program koncertu oparty był na tradycyjnej żydowskiej muzyce tanecznej. Oczywiście była to tylko baza do luźnych improwizacji, które choć mocno oddalały się od tematu, niemal cały czas zachowywały ludyczny, łobuzerski klimat. Na pierwszy plan wybijali się dwaj klarneciści – Michał Górczyński i Paweł Szamburski. Ci goście to diabły – grają z takim ogniem, że po dwóch trzech utworach człowiek zastanawia się skąd oni biorą na to siły. Ich występ był nie tylko energetyzujący, ale też ekspresyjny. Momentami miałem wrażanie, że klarneciści zaczną tańczyć pogo na scenie (oczywiście nie przestając grać).

Szaleństwa Górczyńskiego i Szamburskiego odwracały uwagę od siły sprawczej całego projektu, czyli Rafaela Rogińskiego, który nic sobie nie robiąc z szalejącego na cenie ognia siedział skupiony, wpatrzony w gryf gitary. Jednak w rzeczywistości to on dyrygował całym tym chaosem i po uważnej obserwacji zachowania muzyków dało się zauważyć, że klarneciści dostosowują swoją grę właśnie do jego partii. Jedynie w paru momentach Rogiński zostawił pozwolił sobie na wyeksponowanie swoich partii gitary i trzeba przyznać, że nie ma przesady w głosach, że to jeden z najoryginalniejszych gitarzystów w kraju.

Z koncertu wychodziłem w nastroju euforycznym, co ostatnio rzadko mi się zdarza. Cukunft to rzadki przypadek połączenia żywiołu i wirtuozerii oraz świetnego zgrania i komunikacji w zespole, choć przecież (a może właśnie dlatego?) są to muzycy, którzy występują w bardzo różnych i często zmienianych składach.

Tego wieczora skorzystałem też z okazji i zakupiłem przedpremierowo świeżutką płytę zespołu "Itstikeyt/Fargangenheit" (już jest do kupienia na Serpencie i w nowym sklepie Lado ABC). Są to dwa krążki, z których jeden zawiera zapis ubiegłorocznego koncertu z klubu Dragon w Poznaniu (bardzo zbliżonego klimatem do tego, jak grupa aktualnie gra na koncertach), drugi zaś stanowi składankę nagrań studyjnych z różnych okresów, z różnymi muzykami (m.in. Kossak, Kaliński, Duda) i z różnym repertuarem (pieśń sefardyjska, piosenki Mordehaja Gebirtiga, utwór do słów wiersza Broniewskiego, kompozycje autorskie…). Na drugim krążku muzyka jest wyciszona i zdecydowanie więcej słychać (mniej przesterowanej) gitary Rogińskiego. Kameralne utwory mają sporo uroku, z jednej strony są bardzo retro (w dobrym znaczeniu tego słowa), można w nich znaleźć echa przedwojennej piosenki, elegancję, ulotność, a jednak niepozbawione jest to pewnej chropowatości, która na pewno przypadnie do gustu zwolennikom bardziej awangardowych brzmień. Gra Rogińskiego kojarzy mi się momentami z partiami gitary Marka Ribota z piosenek Toma Waitsa. Najwięcej słychać tu jednak własnych poszukiwań muzyków, a punktem odniesienia dla nagrań Cukunft są głównie utwory macierzystych formacji muzyków biorących udział w projekcie (np. Horny Trees).

Jak to wszystko wygląda zebrane w całość? Pierwsza myśl, która przechodzi przez głowę po zapoznaniu się z zawartością krążka to lekkie rozczarowanie. Zamiast albumu z prawdziwego zdarzenia jakaś przypadkowa zbieranina starych nagrań? Po chwili jednak przychodzi otrzeźwienie, które każe o tym rozczarowaniu zapomnieć. Po pierwsze: mimo pewnej chaotyczności materiału, jest to jednak zbiór znakomitych utworów zagranych przez świetnych instrumentalistów. Po drugie (i chyba najważniejsze) taka właśnie konstrukcja albumu lepiej obrazuje prawdę o zjawisku, jakim jest Cukunft. To w istocie bardziej przestrzeń twórcza, do której zaproszeni są improwizatorzy nie po to, aby pobłyszczeć w świetle uznanego talentu Rafaela, ale aby wnieść coś od siebie i dać się wciągnąć w muzyczny dialog z tradycją. A w tym dialogu pojawia się sporo interesujących pytań, np. czy zelektryfikowany free jazz może przenosić podobne emocje jak ludowa muzyka weselna.

Ta atmosfera spotkania i muzycznego dialogu wyrazistych osobowości to ważne zjawisko na polskiej scenie. Mamy w kraju wielu artystów inspirujących się tradycyjną muzyką żydowską, większość z nich jednak nie chce lub nie potrafi odnaleźć własnej drogi jej interpretacji. Młodzi neoklezerzy próbują być nowym kroke, nowym Cracow Klezmer Band, czy polskim odpowiednikiem jakiejś kapeli ze stajni Zorna. Dobrze by było, gdyby zaczęli oni naśladować Cukunft. Nie chodzi mi jednak o kopiowanie repertuaru czy stylu – to jest niemożliwe ze względu na jego ulotność i płynność. Naśladować Cukunft to nauczyć się szukać własnej ścieżki odczytywania i interpretowania tradycji.

Reasumując: gorąco polecam płytę, polecam też koncerty grupy, choć przypuszczam, że za parę miesięcy Cukunft może być już zupełnie innym zespołem. Taki jego urok.